HEINZ HARTMANN
Heinz Hartmann, 1894 yılında Viyana'da dünyaya gelip tıp eğitimi almış, sonrasında psikanalist olmuştur. Uluslararası Psikanaliz Birliği ve New York Psikanaliz Derneği başkanlığını yürütmüştür. Ego psikolojisinin en önemli temsilcilerinden biri olarak psikanalizi genel psikolojiyle bütünleştirmeye çalışmıştır. Klasik psikanalizin ruhsal gelişimi büyük ölçüde id, süperego arasındaki çatışmalar üzerinden açıklamasına karşılık Hartmann; insanın her uyum, öğrenme ya da olgunlaşma sürecinin çatışmadan doğmadığını savunur. Bu nedenle egonun yalnızca çatışmalar üzerinden değil; dış gerçekliğe uyum, denge kurma, düşünme, öğrenme gibi işlevler üzerinden de anlaşılması gerektiğini söyler.
Hartmann’ın Freud’dan ayrıldığı temel noktalardan biri egonun kökenine ilişkindir. Freud’un dürtü kuramında ego daha çok id’den ayrışan ve id, süperego arasında aracılık eden bir yapı olarak görülürken; Hartmann egonun baştan itibaren görece özerk bir yapıya sahip olduğunu savunur. Ona göre ego, dürtülerden bağımsız olarak doğuştan gelen algı, bellek, zeka, düşünme ve motor beceriler gibi işlevlere sahiptir. Hartmann’ın “benin çatışmasız alanı (conflict-free sphere)” kavramı da bu noktada önemlidir. Bu kavram, ruhsal yapıda tamamen çatışmasız ve izole bir bölge olduğu anlamına gelmez; daha çok doğrudan ruhsal çatışmaların merkezinde yer almayan, egonun biyolojik ve bilişsel işlevlerini ifade eder.
Hartmann’a göre ego, dış dünyadan gelen uyarılara dürtüsel ve ani tepkiler vermek yerine araya düşünceyi sokarak bir bekleme ve değerlendirme alanı yaratır. Böylece birey, çevresine körü körüne tepki veren pasif bir varlık olmaktan çıkar; dış gerçekliği algılayan, değerlendiren ve ona uyum sağlayan aktif bir özne haline gelir. Ego gücü, kişinin gerçekliği değerlendirmesini, toplumla uyum içinde yaşayabilmesini, olgun savunmalar geliştirmesini ve değişen koşullara adapte olmasını sağlar. Ego psikolojisi, özellikle Lacancı analistler tarafından bireyi mevcut toplumsal düzene uyumlandırmaya çalışmakla eleştirilmiştir. Yine de Hartmann’ın katkısı, egoyu yalnızca id ile süperego arasında sıkışmış bir arabulucu değil; doğuştan gelen özerk işlevleriyle dış dünyaya uyum sağlayan, denge kuran ve bireyin yaşamını örgütleyen aktif bir yapı olarak düşünmesi şeklinde özetlenebilir.
KAYNAKÇA
Hartmann, H. (2021). Ben psikolojisi ve uyum sorunu (B. Büyükkal, Çev.). Metis Yayınları. (Orijinal eser 1939'da yayımlanmıştır).